Michał Heller Knihy

Deux dissidents en exil, historiens de formation, "ayant vécu le soviétisme dans leur chair", présentent une histoire de l'Union soviétique qui prend ses distances par rapport à la version historique officielle véhiculée à l'intérieur par le régime. Leur analyse des faits s'appuie sur une importante documentation occidentale et soviétique.

Stworzenie i poczatek wszechswiata. Teologia-Filozofia-Kosmologia. Wydanie kieszonkowe

Nawet krótki wypoczynek upycha się gdzieś między obowiązkami. Kazanie wysłuchane lub może przeczytane rozrywa ten napięty ciąg i kieruje myśl do obszarów, nad którymi czas nie ma takiej władzy. Temat czasu zawsze mnie fascynował jako temat filozoficzny, egzystencjalny, głęboko teologiczny. Świadectwa tej fascynacji można znaleźć rozsiane we wszystkich poprzednich tomikach. Nawet w samych tytułach: 10.30 u Maksymiliana to przecież wyraźnie wskazana godzina na zegarze; Zakład o życie wieczne to rozgrywka między czasem a wiecznością; a Daj nam oczy widzące prośba o wzrok tak przenikliwy, by mógł wznieść się ponad czas. Gdy rozerwą się więzy czasu... prowadzi ten ciąg refleksji do momentu, w którym nasz czas się urwie, a trzy kropki zawieszą perspektywę na brzegu Nieznanego. Ta perspektywa jest perspektywą wszystkich rozważań w tym tomie. Michał Heller uczony, kosmolog, filozof i teolog, który w matematycznych równaniach teorii naukowych potrafi dostrzec dzieła sztuki, a wielkich fizyków uważa za genialnych artystów, tworzących swe kompozycje z liczb i matematycznych formuł. Sam w swoich licznych książkach i artykułach naukowych z powodzeniem odnajduje się w obu rolach: naukowca-artysty i pisarza-uczonego.

Nowe, uzupełnione wydanie książki przedstawiającej fenomenalny świat wybitnego kosmologa Rozmowa ze światowej klasy polskim uczonym i myślicielem o jego drodze życiowej, która prowadziła przez Sybir, seminarium duchowne, studia filozoficzne na KUL-u, wykłady na wielu renomowanych uczelniach świata aż do pałacu Buckingham, gdzie odebrał prestiżową Nagrodę Templetona „za pokonywanie barier między nauką a religią”. Kłopoty młodego wikarego, praca nad modelami kosmologicznymi, radość uczonego, któremu udało się znaleźć rozwiązanie matematycznego problemu, pierwszy komputer, spotkania z Janem Pawłem II, rozwijane przez lata pomysły „filozofii w nauce” i „teologii nauki” – oto niektóre motywy tej barwnej i wielowątkowej opowieści, do której Michała Hellera sprowokowali Wojciech Bonowicz, Bartosz Brożek i Zbigniew Liana. Michał Heller – ksiądz katolicki, filozof, kosmolog. Współtwórca Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych UJ w Krakowie. Laureat licznych nagród i wyróżnień, autor kilkudziesięciu książek, takich jak m.in.: Nowa fizyka i nowa teologia, Logos Wszechświata, Podróże z filozofią w tle, Granice nauki, Bóg i geometria.

Co kryje się pod pojęciem wieloświata? Czy nasz wszechświat jest tylko jednym z nieskończenie wielu? Gdzie kończy się nauka, a zaczyna twórcza fantazja? Pytanie o wielość (wszech)światów nie jest nowe, ale we współczesnej fizyce powróciło ze zdwojoną siłą. Od kosmologii przez mechanikę kwantową po teorię strun, uczeni coraz śmielej kreślą obraz rzeczywistości, w której oprócz naszego uniwersum istnieją także inne, równie realne wszechświaty. Czy jednak hipoteza wieloświata mieści się jeszcze w granicach nauk empirycznych? Idąc tropem fizyków i filozofów, a także matematyków i logików, Michał Heller przygląda się kontrowersyjnemu, ale metafizycznie prowokującemu pojęciu, a właściwie różnym odmianom pojęcia wieloświata. Jak zauważa, pytanie o realność innych wszechświatów, balansujące na krawędzi metody naukowej, jest jednocześnie pytaniem o tożsamość fizyki.

GEORGES LEMATRE, belgijski duchowny i kosmolog, należy do tych uczonych XX wieku, którzy jako pierwsi postawili sobie za cel stworzenie pełnego modelu ewolucji wszechświata w ramach nowej teorii grawitacji Einsteina. Niniejsza książka przedstawia sylwetkę Lematre'a zarówno w perspektywie biograficznej, jak i naukowej. Prezentuje też przekłady dwóch jego prac. Pierwsza to słynna Hipoteza Pierwotnego Atomu, próbująca opisać osobliwość początkową, z której wziął swój początek wszechświat, druga zaś to esej zatytułowany Rozszerzający się wszechświat. Esej ten zawiera spójną wizję ewolucji wszechświata od najwcześniejszych stadiów procesu kosmicznego po powstawanie galaktyk oraz gromad galaktyk i pokazuje, że Lematre w pełni zasłużył na miano ojca kosmologii Wielkiego Wybuchu.

Eseje Michała Hellera na temat nauki, wznowione i po raz pierwszy zebrane w jednej książce: od Spotkań z nauką naznaczonych zachwytem młodego naukowca, przez Jak być uczonym przemyślenia mistrza, który nigdy nie przestał być uczniem, aż po Sztuczne oddychanie bezlitośnie wytykające błędy w konstrukcji naszego systemu edukacji. Nawet najbardziej logicznie myślącym ludziom zdarzają się okresy poplątanego myślenia. Zdobywanie wiedzy i uprawiane nauki mogą być sposobem na życie tylko wtedy, gdy są w stanie przyczynić się do rozplątywania myśli, to znaczy czynienia ich bardziej przejrzystymi. Ta książka zmusza do myślenia i zadawania pytań, które rodzą kolejne pytania.

Za sprawą K.R. Poppera metoda krytyczna stała się w XX wieku synonimem nie tylko metody naukowej, lecz w ogóle racjonalnego dyskursu. Idea metody krytycznej jest jednak ideą kontrowersyjną. Dla kontynuatorów myśli Hume'a jest ona nadal synonimem sceptycyzmu poznawczego. Dlatego deklaracja Poppera z lat 50. ubiegłego stulecia, iż od zawsze uważał siebie za realistę, wywołała konsternację nawet wśród jego najbardziej zagorzałych zwolenników. Czyż można być zwolennikiem krytycyzmu i zarazem realistą? Istnieje wszakże inna tradycja krytycyzmu mająca swe korzenie w myśli Sokratesa i Kanta. Jest ona drogą pośrednią pomiędzy niekrytycznym dogmatyzmem a hiperkrytycznym sceptycyzmem. Łączy ze sobą dwa przeciwne elementy: negatywną krytykę zasad z pozytywnym ich potwierdzeniem. Metoda krytyczna Poppera wyrasta z tradycji filozofii krytycznej Kanta. Nie jest jednak jej prostą kontynuacją, lecz rezultatem złożonego procesu. Był to proces krytycznej modyfikacji podstawowych pojęć i założeń filozofii Kanta, rozpoczęty przez J.F. Friesa i kontynuowany w jego szkole. Autor podejmuje się w obecnej pracy analizy tego złożonego procesu w celu pokazania zarówno intelektualnych związków Poppera z tą tradycją, jak i jego nowatorstwa.

W jakiego Boga wierzą naukowcy? Co wspólnego z modlitwą ma rozwiązywanie równań? Michał Heller, w rozmowie z włoskim dziennikarzem Giulio Brottim, eksploruje złożoną relację między nauką a religią, które ukształtowały jego życie. Heller, wybitny uczony, dzieli się osobistymi doświadczeniami, od trudów dzieciństwa na Syberii po pracę duszpasterską w czasach komunizmu. Refleksyjnie podchodzi do kondycji współczesnego chrześcijaństwa oraz powszechnej znajomości nauki. Zauważa, że zarówno nauka, jak i religia są kluczowe dla godnego życia, ale często pozostają w konflikcie. Heller podkreśla, że nauka eksploruje Dzieło Stworzenia, a nie powinna być wykorzystywana do wypełniania luk w wiedzy. Krytycznie odnosi się do płytkich stwierdzeń na temat relacji między nauką a wiarą, proponując poważne zadanie formacji „ludzi-mostów”, którzy łączą te dwie sfery. Dialog między nauką a wiarą, jak zauważa, często przypomina rozmowę dwóch głuchych, a Heller jest jednym z nielicznych, którzy potrafią harmonijnie połączyć te wartości w swoim życiu.

Rozmowa ze światowej klasy polskim uczonym i myślicielem o jego drodze życiowej, która prowadziła przez Sybir, seminarium duchowne, studia filozoficzne na KUL-u, wykłady na wielu renomowanych uczelniach świata aż do Pałacu Buckingham, gdzie odebrał prestiżową Nagrodę Templetona za pokonywanie barier między nauką a religią. Kłopoty młodego wikarego, praca nad modelami kosmologicznymi, radość uczonego, któremu udało się znaleźć rozwiązanie matematycznego problemu, pierwszy komputer, spotkania z Janem Pawłem II, rozwijane przez lata pomysły filozofii w nauce i teologii nauki oto niektóre motywy tej barwnej i wielowątkowej opowieści, do której Michała Hellera sprowokowali Wojciech Bonowicz, Bartosz Brożek i Zbigniew Liana.

Zestawienie Boga i geometrii może zaskakiwać, zwłaszcza dla tych, którzy nie znają historii filozofii. Jednak dla tych, którzy słyszeli o Platonie, jest to oczywiste, że Bóg geometryzuje. Alfred North Whitehead twierdził, że historia filozofii sprowadza się do przypisów do Platona, co sugeruje, że relacja między geometrią a Bogiem jest istotna. Autor, zainteresowany zarówno filozofią, jak i geometrią, zastanawia się nad tym, co oznacza, że Bóg uprawia matematykę. Istnieje wiele prac dotyczących historii geometrii oraz filozofii, ale autor nie zamierza pisać kolejnego opracowania. Jego celem jest odkrycie tego, co można wyczytać z tych dzieł, a co nie zostało napisane wprost. Nie aspiruje do pełności, ale pragnie uchwycić kilka ukrytych idei, które mogą umknąć, gdy bada się tylko jeden z tych obszarów. Michał Heller, autor nagradzanej książki, jest uczonym, kosmologiem, filozofem i teologiem. Otrzymał Nagrodę Templetona w 2008 roku i jest autorem wielu książek, w tym „Granice nauki” oraz „Filozofia kosmologii”.

Jak oswoić przypadek? Czy jest on wyłomem w racjonalności, czy można go ująć w matematyczne ramy? Michał Heller stawia pytanie, czy światem rządzi Bóg, czy przypadek. Przyznaje, że mógłby zadedykować swoją pracę Richardowi Dawkinsowi i Williamowi Dembskiemu, którzy spierają się o biologiczną ewolucję. Przypadek w ewolucji odgrywa kluczową rolę, będąc źródłem zmienności gatunków. Autor proponuje szersze spojrzenie, badając historię pojęcia przypadku i jego miejsce w strukturze Wszechświata. Przypadki są wplecione w tę strukturę, co sprawia, że ich istnienie traci sens bez kontekstu. Możemy spoglądać na Kosmos z różnych perspektyw: jako na wynik ślepego przypadku lub jako na dzieło Inteligentnego Projektu. Obie te interpretacje są jednak problematyczne. W Kosmicznej Matrycy nie ma szczególnych miejsc; wszystko jest jedną całością. Można by ją określić jako Inteligentny Projekt, ale lepiej użyć terminu „Zamysł Boga”, który Einstein często powtarzał. Celem nauki jest odcyfrowanie tego Zamysłu. Prawa fizyki działają jak sieć, w którą wkomponowane są wolne miejsca na działanie przypadków. Ich obecność jest niezbędna do funkcjonowania całej struktury, a przypadki są kluczowymi punktami tej architektury.