Dorota Masłowská Knihy

Nová divadelní hra Doroty Masłowské (1983), jedné z neznámějších a nejpřekládanějších autorů nejmladší polské spisovatelské generace, držitelky prestižní ceny NIKE, autorky románů Červená a bílá a Královnina šavle.

Výběr čtyř polských her představuje (současnou) dramatickou tvorbu renomovaných i u nás dosud neznámých autorů. Ukazuje některé tendence současné ceněné polské dramatiky, která se kriticky a neotřele vyrovnává především s polskou identitou, pamětí a současností; přinášíme je v překladech Báry Gregorové (Masłowská), Jiřího Vondráčka (Walczak) a Lukáše Jiřičky (Kajzar, Sikorska-Miszczuk). Helmut Kajzar napsal operní libreto Další díl již v roce 1974, ale nejen netradiční forma jakou vykresluje obraz tehdejšího světa západního Německa ho řadí k současným dramatiků. Małgorzata Sikorska-Miszczuk ve Smrti Člověka-Veverky (2006) staví nekonvenční dramatickou skladbu na příběhu německé Frakce rudé armády. Známá prozaička Dorota Masłowská je zde zastoupena svým druhým dramatickým textem Mezi náma dobrý (2008), který je kritickým a sarkastickým obrazem současného Polska jeho paměti a Poláku, kteří Poláky být nechtějí. Michał Walczak není českému divákovi a čtenáři neznámý a jeho nejnovější hra Amazonie (2009), dosud v Polskou nepublikovaná, na zdánlivě tradičním dramatickém půdorysu poskytuje vtipný a kousavý obraz hledání polské identity u mladé generace. Výběr doplňuje doslov polských teatrologů Małgorzaty Sugiery a Mateusze Borowského, který hry zasazuje do širšího historického a kritického kontextu.

Dorotě Maslowské bylo 22 let, když napsala Královninu šavli, svou druhou knihu, na kterou všichni tak dlouho čekali. Zázračná dívka polské literatury už jednu revoluci udělala: její debut Červená a bílá (česky 2004) znamenal vpád mladé generace do vydýchaného ovzduší polské prózy. Kniha byla přeložena do mnoha jazyků, několikrát inscenována, natáčí se její filmová adaptace. Autorka se objevuje v módních časopisech, v bulváru, uděluje jeden rozhovor za druhým... Po delší odmlce, v roce 2005, vydává Královninu šavli, a všechno se rozbíhá nanovo. Obhájit titul je však těžší, než jej získat. Přesto Dorota všem vytřela zrak. Kritici čekali uhlazenost, vytříbenost, propracovaný styl, a dostali agresivní fosforovou hmotu, jež pohltila nejen hrdiny a vypravěče, ale také autorku a nakonec i čtenáře.

Kniha se v Polsku objevila jako přesně načasovaná bomba, která přehlušila dosavadní mediální úspěchy takových es jako je Olga Tokarczuková nebo Jerzy Pilch. Kniha je pozoruhodná hned z několika důvodů, a tím prvním je bezpochyby jazyk – stylistické a lexikální prostředky, kterými Maslowská disponuje, by se možná daly přirovnat k Mechanickému pomeranči, ale ona ho předčí. Odvážná, naprosto otevřená i vulgární zpověď vyrazila dech nejenom katolickému státu. A kdo by čekal ich formu typu „můj milý deníčku“, měl by se raději pokřižovat a knihu ani nebrat do rukou – hlavním hrdinou a vypravěčem je muž: sedmnáctiletý mladík Silnej, jednou drsný a sebevědomý, podruhé zranitelný a ukřivděný. Jeho život je vyplněn navštěvováním hospod, balením roštěnek a užíváním drog. Jde o mimořádně silnou generační výpověď.... celý text

Po deseti letech od svého debutu (Červená a bílá, č. 2004) vydává Masłowská nový román, jazykově vyzrálý, učesanější, bez vulgarismů. Ty zde ovšem nahrazují neotřelá slovní spojení a košaté metafory, jako by se čtenář neocital v prostoru amerického velkoměsta, prázdných frází a pustého nitra hlavní hrdinky Farah, ale v bohatém světě fantazie hrdinů Bruna Schulze. Jako by si příběh vyprávěný kýmsi shora – který vše zná a ví a dokáže to sarkasticky a nekompromisně okomentovat – žil svůj vlastní život i mezi řádky textu. Nebo jako kostlivec číhal ve skříni čtenářových fobií a každodenních činností: holením nohou počínaje a nákupy v obchodních centrech konče. Na stránkách knihy se odvíjí velmi prostý příběh: na počátku není slovo, ale dvě kamarádky před třicítkou, Farah a Joanne, které mají svůj mikrosvět vyplněný nakupováním, sledováním nejnovějších trendů či TV seriálů a časopisu Yogalife. Heslem jejich života je Smrt mužům! Zabila jsem naše kočky, drahá je kalorický, lingvistický hamburger z mekáče. Postmoderní románová ásana mezi Deníky Bridget Jonesové, texty Woody Allena a reklamními letáky či články z časopisů o zdraví. Masłowská se nepřestává vysmívat stereotypům, jež nám diktují módní firmy, nadnárodní řetězce, samozvaní guruové a média…

Ma być tanio, prosto, pysznie i domowo, bo wtedy smakuje najlepiej! Zapraszam was do mojej kuchni, pachnącej ziołami i świeżo zmielonym czarnym pieprzem. Znajdziecie tu mnóstwo prostych inspiracji, aby przygotować smaczne potrawy, które wywołają uśmiech na twarzach waszych bliskich. Bo tak naprawdę czego chcieć więcej? Wiem, że nie chcecie tracić czasu na stanie godzinami przy garnkach czy długie szukanie składników na wypełnionych po brzegi sklepowych półkach. Dlatego dzielę się z wami swoimi pomysłami na pyszne i łatwe w przygotowaniu dania, które nawet laikom nie sprawią trudności. Co jeszcze tu znajdziecie? Oczywiście zdjęcia każdej przygotowanej przeze mnie potrawy, żebyście mogli sobie wyobrazić jej zapach i smak. No to smacznego! Tomek Strzelczyk Oddaszfartucha. Kulinarny numer jeden polskiego internetu w końcu zdecydował się napisać książkę!

Witajcie ponownie w świecie smaków Gdy rozpocząłem prace nad pierwszą książką, moim celem było stworzenie kolekcji przepisów, które pozwolą się cieszyć gotowaniem każdemu bez zbędnego stresu i skomplikowanych technik. Po wielkim entuzjazmie i ogromnym wsparciu, jakie otrzymałem od Was po dwóch poprzednich tomach, zdecydowałem się kontynuować tę smakowitą podróż. Czeka na Was wiele nowych i wyjątkowych przepisów, które nie dadzą zapomnieć o polskiej tradycji i wyjątkowym smaku. Będzie z mięskiem i bez. Będą słodkie wypieki i domowe przetwory. No i TOP10 potraw z grilla! Nadal trzymam się zasady prostoty i przepisy są opracowane tak, aby były zrozumiałe nawet dla tych, którzy dopiero zaczynają przygodę kulinarną. Czas na kolejne kulinarne odkrycia i nowe inspiracje, które – mam nadzieję – zachwycą Wasze podniebienia.

"Pasożytniczą rakowatą naroślą na wyższej kulturze" nazywał Dwight Macdonald kulturę masową w 1962. Ponad pół wieku później możemy śmiało powiedzieć, że narośl ta nie tylko rozkwitła najdzikszymi kolorami, ale też całkowicie zdominowała nasze życie codzienne, środki przekazu, język potoczny i masową wyobraźnię. Seriale i paraseriale, szkoły podrywu i tanie loty, Kuchenne Rewolucje, Azja Express i Przyślij przepis to zjawiska, które wpływają na nasze życie, nawet kiedy odsuwamy się od nich ze znużeniem i niesmakiem. I zazwyczaj mówią o naszym świecie dużo więcej, niż zamierzają. W książce Jak przejąć kontrolę nad światem, nie wychodząc z domu, kompilującej teksty z lat 2014-2016 Dorota Masłowska w niepodrabialnym stylu przetrząsa lumpeks kultury współczesnej, wyciągając z niego zjawiska niekoniecznie chwalebne i atrakcyjne, ale nieodmiennie barwne i wielomówne.

Eine von Smog und Verachtung vergiftete Stadt, teure Autos, billige Beziehungen, hohe Ansprüche und niederste Instinkte. Kamil träumt von einer Karriere als Rapper, wohnt aber noch bei der Mutter in einer Warschauer Plattenbauwohnung. Er dealt mit Rauschgift, jobbt als Klempner und lässt sich von seiner Kundin Iwona halb verführen, halb bezahlen. Sie lebt unglücklich mit ihrem Ehemann Maciej und dem kleinen Sohn Leon in einer von Mauern geschützten Immobilie. Ihr Mann begehrt sie nicht mehr, hat eine Geliebte. Iwona schüttet ihre Sorgen bei der ukrainischen Putzfrau aus, während Kamil wiederum, ohne es zu ahnen, Maciej Drogen verkauft – und so schließt sich der Kreis zwischen den Personen, entsteht ein Kaleidoskop aus Liebe und Betrug, Begierde und Eitelkeit. Dorota Masłowska erzählt in einer schillernden Sprache, mitreißend und provokant, einfühlsam und drastisch – und mit einem abgrundtief schwarzen Humor, der dem Leser noch bei der grausamsten Wahrheit das Lachen aus dem Halse kitzelt. Ihr Roman ist wie eine Versuchsanordnung, eine explosive Mischung, in der die Jedermänner und Jedefrauen ihr Innerstes nach außen kehren. Am Ende steht die Frage: Die anderen Leute – sind das womöglich wir selbst?

Rzecz dzieje się w Polsce, w Łodzi lub w Wałbrzychu lub w familokach na Dolnym Śląsku, lecz zdjęcia kręcone są częściowo na Litwie, częściowo w Katowicach. Bohater Jasiek mieszka w radioaktywnym bloku. Pewnego dnia jego pijany ojciec górnik, zataczając się na stary poniemiecki kredens z witrażykami, łamie sobie obie ręce i obie nogi. Dla rodziny Jaśka zaczynają się ciężkie czasy. Aby utrzymać umierającą na raka rodzinę, chłopak jest bezrobotny i wpada w złe środowisko. Wszędzie przemoc, ponure ugory blokowisk, wyciekające baterie, palące się rowery, komputerowe symulacje hołd. To właśnie na jednej z nich bohater zauważa głuchą i ślepą, ale całkiem do rzeczy wyglądającą Monikę, która melankolijnie grzebie patykiem w osypujących się pikselach. Zaprzyjaźnia się z nią. Razem zbierają złom na uranowych ugorach upadającej Stoczni Gdańskiej, którą świetnie nam zresztą ograł Czarnobyl. Monika uczy go dostrzegać to czego w naszym zabieganym, cotygodniowym trybie życia nie widzimy my, ludzie normalni. Niestety w tym samym czasie brat Jaśka zachorowuje na białaczkę. Lecz on bierze los w swoje ręce.