Krystian Darmach Knihy

Dziesięć tekstów eksploruje nocne konteksty miejskiej kultury w miastach takich jak Łódź, Lizbona, Palermo, Kraków, San Francisco i Nowy Jork. Zawierają one fragmenty, szczegóły, filmy i fascynacje, a także powiązania i obserwacje wynikające z wywiadów, podróży oraz refleksji. Proponowany układ tekstów, choć nieprzypadkowy, pozwala na ich dowolne czytanie. Teksty te są wynikiem zainteresowania nocnymi aspektami życia miejskiego, które często są pomijane w antropologii kultury. Tworzą one otwartą całość, w której wątki się splatają, a tematy rezonują ze sobą. Powstały podczas badań, miejskich eksploracji oraz obserwacji, dokumentują nocne doświadczenia i rozmowy. Prezentowane teksty to etnograficzne eseje oraz fenomenograficzne próby uchwycenia nocnego oblicza miast. Sondowanie nocnego życia odbywa się poprzez różne kategorie naukowe i kulturowe, często ukryte pod osłoną nocy. Rejestrują zjawiska nocnego życia oraz osobiste sposoby ich postrzegania. Formuła książki wynika z połączenia badania z pisaniem, będąc świadomą strategią, która łączy poetykę fragmentu z etnograficznym konkretem i literackimi formami. To autorefleksyjna próba nazywania świata i badawczej obecności autora.

Książka stanowi ambitną próbę opisu „nocnego kosmosu”, ukazując nocną odsłonę miasta jako obszar wciąż niedostatecznie zbadany w polskich studiach kulturoznawczych. Można uznać ją za jedną z pierwszych pozycji w polskiej literaturze humanistycznej, odkrywających terra incognita nocnych przestrzeni. Dotychczasowe badania miejskie, prowadzone z różnych perspektyw, potwierdzały dominację obrazu dziennego miasta, ignorując istotne zmiany, jakie zachodzą w przestrzeni ogarniętej ciemnością i funkcjonującej w sztucznym świetle. Autor dostrzega tę różnicę i przedstawia ją w sposób przemyślany. Jego osiągnięcia wyróżniają się oryginalnością oraz antropologicznym rozmachem, a styl narracji, choć niezmienny w istocie, wzbogaca się o głębsze analizy tematyczne. W lekturze tej publikacji ujawnia się związek między badaniem nocnego miasta a refleksją ontologiczną, dotyczącą kulturowej materii nieokiełznanej i płynnej, która wymyka się formalnym ramom teoretycznym. Fenomen miasta-nocy, z natury nieuchwytny, opiera się zamykaniu w opowieści, przybierając postać migotliwego „cienia”.

Książka ta nie jest ani kompendium wiedzy o Łodzi, ani jej wyczerpującym opisem. To zapis intymnej relacji z rodzinnym miastem, rejestr obcowania z miejscem wciąż osobliwym i zadziwiającym, z który pod wieloma względami konkurować może tylko Nowy Jork. Narrator tej historii nie tylko obserwuje swoje miasto, ale przede wszystkim go doświadcza i przemierza je w rytmie biografii, pamięci, wewnętrznej geografii, postrzega przez pryzmat historii wielkiej, szalonej, i tej mniejszej – lokalnej. Poszukuje języka mogącego oddać barwną paletę zdarzeń, emocji, obrazów, impresji, skojarzeń, kontrastów, rozczarowań i zachwytów... To dialog niemal miłosny o szorstkiej przyjaźni z miastem, przestrzenią, ludźmi, alfabetycznie kontrolowany wartki strumień świadomości. I jednocześnie monolog pełen afirmacji, wyznań i wyrzutów, opisów miejsc, drobiazgów, budynków, zakątków Łodzi. To subiektywny dokument, a także kalejdoskop sposobów patrzenia, wąchania miasta, jego odczuwania, nieobliczalnego okiełznania…