Karpiński Andrzej Knihy

Karpiński Stanisław (1870–1943) był bankowcem, ministrem skarbu i prezesem Banku Polskiego. Urodził się 23 października 1870 roku w Raduczu w województwie warszawskim. Po ukończeniu szkoły realnej we Włocławku i szkoły handlowej w Warszawie, studiował ekonomię na uniwersytecie w Lipsku. Swoją karierę zawodową rozpoczął w 1893 roku jako urzędnik w Banku Handlowym w Warszawie, a od 1896 roku współpracował z narodowodemokratycznym „Głosem”. W czasie I wojny światowej sprzeciwiał się współpracy z Niemcami, licząc na odbudowę Polski. Po odzyskaniu niepodległości został dyrektorem Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej, a w 1919 roku objął stanowisko ministra skarbu. W 1924 roku został prezesem Banku Polskiego, gdzie zdołał zgromadzić kapitał akcyjny w wysokości 100 milionów złotych. Karpiński dbał o to, aby Bank Polski nie był wykorzystywany przez prywatne grupy kapitałowe, co prowadziło do konfliktów z innymi instytucjami. Był przeciwnikiem obcego kapitału i uzależnienia Banku od rządu, co spowodowało napięcia z sanacją. Po zakończeniu kadencji w 1929 roku nie został ponownie mianowany. W 1930 roku opublikował zbiór listów, a w 1931 roku pamiętnik. Zmarł 24 grudnia 1943 roku w Warszawie, prowadząc zapiski w swoim pamiętniku.

Prezentowana monografia stanowi pierwszą w polskiej historiografii próbę całościowego omówienia pożarów i ich następstw w Rzeczpospolitej Obojga Narodów od XVI do XVIII wieku. Opierając się na bardzo zróżnicowanych i rozproszonych źródłach rękopiśmiennych i drukowanych oraz starszej i nowszej literaturze przedmiotu, Andrzej Karpiński omawia kolejno: przyczyny wczesnonowożytnych miejskich pożarów (wojna, podpalenie, wyładowania atmosferyczne, nieostrożne obchodzenie się z ogniem), ich liczbę, rozmiary, czas trwania i częstotliwość, największe klęski ognia w wybranych kilkunastu wielkich i średnich ośrodkach miejskich, wreszcie skutki demograficzne, ekonomiczne, społeczne, urbanistyczno-architektoniczne i polityczne pożóg. Elżbieta Nowosielska opisuje rozwój ówczesnego ustawodawstwa przeciwpożarowego oraz próby zabezpieczenia się i gaszenia XVI-XVIII-wiecznych pożarów. Rozprawę opatrzono obszerną bibliografią, licznymi szczegółowymi zestawieniami i tabelami, ilustracjami, streszczeniem anglojęzycznym oraz indeksami.

Prezentowany katalog jest pierwszą w polskiej historiografii próbą całościowego zebrania wiadomości o pożarach miast i miasteczek Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI-XVIII wieku. Zawiera informacje o blisko 5000 pożarów, z których około 2000 zostało dokładniej opisanych. W szczegółowych notach uwagę zwrócono m.in. na przyczyny poszczególnych klęsk ognia, czas ich trwania, skutki, jakie za sobą pociągnęły, śmiertelne ofiary. Wszystkie zapisy dotyczące poszczególnych miast i miasteczek zaopatrzone zostały w przypisy, na końcu tomu zaś zamieszczono obszerną bibliografię.